Etimologiya lüğəti

hambıl

Farsca həm və pa sözlərindən əmələ gəlib. Ehtimal ki, “ayağı güclü” demək olub. Osman Sarıvəllidə “hampıllı kəl” ifadəsi var. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

hamilə

Ərəb sözüdür, hambal sözü ilə kökdaşdır.Mənası “yük” deməkdir.Türk dillərində həmin sözün yerinə yüklü, içlənmə və boğaz kimi sözlərdən istifadə olunur.Boğaz və buzov eyni söz olub.Boğaz, əslində,buğaz formasında işlədilib (mənası “bala və övlad” deməkdir).Sonra səslərin yerdəyişməsi baş verib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

hara

Hansı yer kəlməsinin dəyişmiş və sadələşmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

haram

Ərəb mənşəlidir, mənası “qadağa” deməkdir.Antonimi “halal” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

haramı

Ərəbcədir, haram “qadağa” deməkdir. Hərami (harami) isə “qadağanı pozan, quldurluq edən şəxs”dir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

harın

Har hissəsi farslarda “qudurğan” anlamında işlədilir. -ın şəkilçisi üst-ün, sər-in sözlərindəki ilə qohumdur. Firon sözü ilə qohum ola bilər. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

harınlaşmaq

Müəyyən mənada qudurmaq sözünün sinonimidir. Mənşəyi iki ehtimalla bağlıdır:

1. Qədim İsraildə Harun (Qarun) adlı ən varlı, lakin xəsis adam olub, heç kəsi saymazmış. Allah əmr edib, yer yarılıb və Harun yerə girib.

2. Firon sözünün dəyişmiş forması ola bilər. Hər iki versiya ağılabatan olsa da, ikinci daha etibarlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Hatəm

Ərəbcədir, el arasında hətəm kimi də işlədilir. Hərfi mənası “problemləri həll edən” deməkdir. Ad kimi, Hatəm-Tai (səxavət simvolu olan adamın adı) ilə bağlı yayılıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

hava

Ərəb sözüdür, “воздух” mənasında işlədilir. Bundan başqa “istək”, “həyəcan”, “məhəbbət” mənaları da var. “pul havasına hər şeyini satdı” tipli cümlələr var (məs.: M.Süleymanlının “Köç” romanında). Burada hava kəlməsi həvəs sözünün təhrifindən ibarətdir. Adam adı kimi, yəqin ki, Adəmin arvadının adı əsas gö­türülür. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

havacat

-cat(-at) ərəbcə cəm şəkilçisidir. Saitlə bitən sözlərə -cat (hava-cat, meyvə - cat), samitlə bitənlərə -at (avaz-at, mövhum - at) artırılır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

havadar

Hava (əsli:havi) ərəbcədir,ehtiva sözü ilə kökdaşdır, “əhatəyə alan”, “sevən” deməkdir; -dar farscadır, daştən(malik olmaq) məsdərinin əsasıdır. Hava­dar əhatçiyə(qoruyana),sevənə malik olmaqdır. Ərəblərdə də dar sözü var, “ev” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

havalanmaq

“Həyəcanlanmaq”, “göyə qalxmaq” deməkdir. Deməli, hava sözü ilə bağlıdır. “Xəyalən göylərdə olmaq” anlamını əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

havayı

Hava sözü ilə bağlıdır, isimdən düzəlmiş sifətdir. “Bəxşiş” (havayı vermək) və “boş” (havayı söhbətdir), “pulsuz” mənasında işlənir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

hayan

Hansı yan ifadəsindən əmələ gəlib (xatırla; hayana,ceyran?). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

hayıf

Şair Həsən yazır: “Pərvanə Hasan olacam, bu hayfı onnan alacam...” heyif sö­zünün həm forma, həm də mənaca dəyişilmiş formasıdır. “İntiqam” anlamında işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)