Lüğət seçin
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
açılışmaq [açılışmax] feil
1. Bir-birinə yaxın olmaq, məhrəmləşmək, bir-birinə isnişmək, yaxınlaşmaq. □ O, doğma atasını hələ təzə tanıyırdı, ona görə də hələ də açılışmamışdılar.
2. Daha utanmamaq, sıxılmamaq, özünü sərbəst hiss etmək; tədricən mühitə, ətrafdakılara, şəraitə alışmaq. □ Əvvəl o ev mənə çox yad gəlirdi, amma artıq yavaş-yavaş açılışmışam.
3. Həyasızlaşmaq, daha çəkinməmək, sırtıqlaşmaq, əl-qol açmaq. □ Üz verdikcə lap astar istəyir, yaman açılışıbdır.
4. İnkişaf etmək, kamilləşmək, zehni açılmaq, irəliləmək. □ Kitab oxumağa başlayandan sonra xeyri açılışıbdır.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiaçılma
Bax: açılmaq.
Həmçinin bax:
açılmaq [açılmax] feil
1. Qapağı, örtüsü və s. götürülmək, düşmək, açıq hala gəlmək. □ Qapı açıldı. Qutu açıldı.
2. Aradakı maneə götürülmək, yaxud yox olmaq; tayları, layları açıq hala gəlmək. □ Sürüşmə nəticəsində bağlanmış yol, nəhayət ki, açıldı.
3. Qatlanmış, bükülmüş, düyünlənmiş, bağlanmış şeyin qatları, bükükləri, qırışıqları düzəltmək, düyünü, bağı açıq hala gəlmək. □ Gəminin yelkənləri açıldı. Belindən qayış açıldı. Lent açıldı.
4. Qoşqudan azad edilmək (olmaq). □ Öküzlər kotandan açılıb otlayırlar.
5. Aralanmaq, arada məsafə əmələ gəlmək (qapalı, yumulu şey). □ Gözləri açılmaq. Ağzı açılmaq.
6. Təsis olunmaq, əsası qoyulmaq; tətbiqə, işləməyə başlamaq. □ Gediş-gəlişi təmin etmək üçün şəhərdə yeni dəmiryol xətti açılıdı.Sərgi təyin olunan gündən daha tez açıldı.
7. Yaranmaq, əmələ gəlmək, mümkün olmaq. □ Azərbaycan incəsənəti qarşısında böyük imkanlar açılmışdır.
8. İfşa edilmək, meydana çıxarılmaq; aydın olmaq, aşkar olmaq, üzə çıxmaq, məlum olmaq. □ Cinayətin üstü açıldı.
9. Tədqiqat, araşdırma və s. nəticəsində kəşf olunmaq, müəyyən edilmək. □ Maqnit hadisələrinin mahiyyəti ancaq XIX əsrin əvvəllərində açıla bilmişdir.
10. Çiçəklənmək, yarpaqlanmaq; görünmək, zahir olmaq. □ Yaz gəldi, güllər açıldı.
11. Deşilmək, dəlinmək, qazılmaq. □ Divardan pəncərə açılmışdır. Dağların altından uzun tunel açılmışdır.
12. Baxmaq, çıxmaq. □ Bizim mənzilin pəncərəsi dənizə tərəf açılırdı.
13. Qopmaq, sökülmək. □ Köynəyimin az qala bütün tikişləri açılmışdı.
14. Cilalanmaq, pardaqlanmaq, təmizlənmək, sürtülüb ağardılmaq; parıldamaq, işıldamaq. □ Mis qablar qumla sürtüldükdə açılar.
15. İşıqlaşmaq, işıqlanmağa başlamaq, aydınlaşmaq. □ Səhər açılmaq. Göyün üzü açıldı.
16. Atılmaq, partlamaq. □ Güllələr açılan kimi hamı vahiməyə düşdü, ətrafı təşviş bürüdü.
17. Boşalmaq, boş qalmaq, boş yer əmələ gəlmək. □ Xəstəxanada yer açılan kimi səni ora tibb bacısı düzəldərik.
18. Görünməyə başlamaq, zahir olmaq. □ Qarşımızda müharibənin dəhşətli bir səhnəsi açılmışdı.
19. Məcazi mənada: birdən-birə hirslənərək qışqırmaq, bərk danlamaq, acıqlanmaq (bəzən “üstünə, üstümə” sözü ilə). □ O, dediyim sözlərdən qəzəblənərək qəflətən üstümə açıldı.
20. Axmağa başlamaq. □ Borudan su açılmaq. Yaradan qan açılmaq.
Həmçinin bax:
açmaq [açmax] feil
1. Qapalı bir şeyin qapağını və s.-ni qaldırmaq, götürmək, çıxartmaq; örtülü bir şeyin örtüyünü qaldırmaq. □ Qutunu açmaq. Qazanı açmaq. Başını açmaq.
2. Açıq hala gətirmək, qapının, pəncərənin taylarını aralamaq. □ Pəncərəni açmaq. Qapını açmaq.
3. Qatlanmış, bükülmüş, sarınmış, yığılmış, düyünlənmiş şeyin qatlarını, qırışığını və s.-ni açmaq. □ Düyünü açmaq. Çətiri açmaq. Gəminin yelkənlərini açmaq.
4. İp və s. ilə bağlı olan şeyi bağdan azad etmək. □ Lenti açmaq. Çəkmənin bağını açmaq.
5. Qoşqudan azad etmək. □ Atları açmaq. Arabanı açmaq.
6. Bağlı olan qıfıl, kilid və s.-ni açıq hala gətirmək. □ Qıfılı açmaq.
7. Örtülü, qapalı şeyi aralamaq. □ Kitab açmaq. Gözləri açmaq.
8. Bir şeyin axıb getməsinə imkan vermək, yol vermək, buraxmaq. □ Qazı açmaq. Suyu açmaq.
9. Başlamaq, işə salmaq. □ Müzakirə açmaq. Söhbət açmaq.
10. Əsasını qoymaq, təsis etmək, təşkil etmək; düzəltmək. □ Məktəb açmaq. Restoran açmaq.
11. İnanıb söyləmək, bildirmək, xəbər vermək, faş etmək, açıqcasına demək. □ Həqiqəti açmaq. Sirri açmaq.
12. İfşa etmək, aşkara çıxarmaq, meydana çıxarmaq, araşdırıb tapmaq. □ Cinayəti açmaq.
13. Çiçəklənmək, güllənmək, yarpaqlanmaq. □ Ağaclar gül açmışdı.
Qeyd: açan... Bəzi sözlərə qoşularaq mürəkkəb sifət düzəldir; məsələn, könülaçan, ürəkaçan, gözaçan, iştahaçan.
Həmçinin bax:
ad [ad] isim
1. Doğulduğu zaman adama verilən şəxsi isim. □ Ad və soyad. Ad qoymaq. Adını demək.
2. Bir şeyin işarə işarə etmək üçün istifadə olunan söz, söz birləşməsi. □ Gülün adı. Əsərin adı.
3. Şöhrət. □ Bəzi şöhrətpərəstləri ancaq ad maraqlandırır.
4. Bir adam haqqında formalaşmış ümumi rəy, imic. □ Yaxşı ad. Pis ad. Yaxşı ad dövlətdir.
5. Müəyyən sahə üzrə mütəxəssisə verilən rəsmi rütbə, dərəcə. □ Fəxri ad. Güləş üzrə dünya çempionu adı. Professor elmi adı.
6. Məcazi mənada: əsas, bəhanə, səbəb. □ İndi bunu üzümə vurmağın heç adı yoxdur.
Həmçinin bax:
ada [ada] isim etim.
1. Coğrafiya. Hər tərəfi su ilə əhatə olunmuş quru; cəzirə. □ Xəzər dənizində 50-dək ada var.
2. Məcazi mənada: ətrafından fərqlənən sahə, oazis. □ Təpələrin döşlərində qurulmuş alaçıqlar bu yaşıllıq dənizi içərisində bir adanı xatırladır (Ə.Sadiq).
Həmçinin bax: