Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xronometrajçı [xronametrajçı] isim

Xronometraj aparan şəxs.

xronometrajlama [xronametrajlama]

xronometrajlamaq [xronametrajlamax] feil

Xronometraj vasitəsilə ölçmək.

xronoskop [xronskop] isim yunan

Son dərəcə qısa (saniyənin mində birinə qədər) vaxtları ölçmək üçün elektrik saatı.

xu [xu] isim fars

Klassik ədəbiyyatda xasiyyət, təbiət, xilqət mənalarında işlənmişdir. □ Çox gözəlsən, amma xuyundur yaman; Baxmazsan üzümə mənim çox zaman. (M.P.Vaqif).

xub [xub] sifət fars

1. Klassik ədəbiyyatda yaxşı, gözəl, xoş mənalarında işlənmişdir. □ Xub günlər.
2. Zərf kimi: yaxşı. □ Gümüş kəmər xub yaraşır belinə; Yaxası qızıldan düymələnibdi. (Aşıq Ələsgər).
3. Zərf kimi: yaxşıca, bərk, əməlli-başlı. □ Xub yeyib-içdilər.
4. Məcazi mənada: gözəl, dilbər. □ Vaqif səni sevdi xublar içində; Bir taza qonçasan gülzar içində. (M.P.Vaqif).
5. "Yaxşı”, “razıyam” mənasında (razılıq bildirir). □ Xub, Şah Abbas o vəqtdə padşah idi. Hökmü bizə rəvan idi. (M.F.Axundzadə).

xubluq [xublux] isim

Klassik ədəbiyyatda gözəllik, göyçəklik mənalarında işlənmişdir. □ Nə gözəl çəkilib qəddü qaməti; Xubluğu mahala car, bizə gəldi. (Aşıq Hüseyn).

xubru [xubru] sifət fars

Klassik ədəbiyyatda gözəlüzlü, göyçək, qəşəng, xoşbəniz məmalarında işlənmişdir. □ Nə kami-dil verər; nə könül yanar; Məgər xubrular savab istəməz? (Q.Zakir).

xuda [xuda:] isim fars

1. Allah, Tanrı. □ Xuda bilir ki, səni qəlb-safidən sevirəm. (C.Cabbarlı).
2. Nida kimi: xudaya şəklində – ay Allah, ilahi (Allaha xitab, müraciət, yalvarış). □ Onu jandarmalar gəzir dörd gözlə; Xudaya! Qəribdir, sən onu gözlə! (S.Vurğun).

xudahafiz [xuda:fis] nida fars/ərəb

“Allah hifz eləsin”, “Tanrı saxlasın” mənasında vidalaşıb ayrılanda deyilir. □ Xudahafiz deyərək ayrılmaq.

xudahafizləşmə

xudahafizləşmək [xuda:fizdəşməx'] feil

Xudahafiz (sağ ol) deyib biri-birindən ayrılmaq, sağollaşmaq. □ Dilbər utana-utana mühəndislə xudahafizləşib, təpəyə qalxmağa başladı. (Ə.Sadıq).

xudanəkərdə [xuda:nəkərdə] isim fars

“Allah eləməsin”, “iraq olsun” mənasında qorxulu, zərərli bir şey, hadisə haqqında deyilir. □ Elə xəlvətdə, xudanəkərdə, bəlkə də bir iş elədi bu işlərə xan özü əncam çəkməlidir. (P.Makulu).

xudavənd [xuda:vənd] isim fars

1. Klassik ədəbiyyatda Allah, Tanrı mənalarında işlənmişdir.
2. Nida kimi: ay Allah! ey Tanrı! (Allah xitab) mənalarında xudəvanda, xudaya-xudəvanda şəklində işlənmişdir. □ Xudaya-xudavənda! Bu nazənin sənəm huriyi-rizvanmı? (Y.V.Çəmənzəminli).

xudbin [xudbin] sifət fars

Ancaq özünü düşünən, öz mənafeyini hər şeydən yüksək tutan adam; eqoist. □ Xudbin adam.