Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xəfti-dimaq [xəfti-dimax] isim ərəb

Xəfti-dimaq olmaq – beyni xarab olmaq, başına hava gəlmək. □ Şəhərdə belə danışırdılar ki, Əhməd bəy xəfti-dimaq olub. (Ə.Haqverdiyev).

xəkə [xəkə] isim fars

Kömürün ovulub tökülmüş kiçik hissələri; kömür ovuntusu.

xəkəndaz [xəkəndaz] isim fars

Zibil, kül və s. götürmək üçün alət. □ Zibili xəkəndaza yığmaq.

xəlbir [xəlbir] isim

Buğdanın, arpanın və s.-nin zibillərini təmizləmək üçün sağanağa keçirilmiş iri tordan ibarət alət. □ Dəlik-deşik elədi düşməni xəlbir kimi. (M.Rahim)

xəlbiraltı [xəlbiraltı] isim

1. Xəlbirlənən buğdadan, arpadan və s.-dən xəlbirin içərisində qalan hissə.
2. Məcazi mənada: oğul-uşaq, uşaqlar. □ Xəlbiraltılarına yaxşı bax.

xəlbirgözü [xəlbirgözü] isim

Xəlbirlənən buğdadan, arpadan və s.-dən xəlbirin içərisində qalan hissə. □ Buğdanın xəlbirgözüsünü təmizləmək.

xəlbirləmə

xəlbirləmək [xəlbirləməx'] feil

1. Xəlbirdən keçirmək. □ Arpanı xəlbirləmək.
2. Məcazi mənada: saf-çürük eləmək, yaxşılarını yamanlardan ayırmaq. □ Xəlbirlənə kaş ömür də; Boş il düşə boş ömürdən. (M.Araz).

xəlbirlənmə

xəlbirlənmək [xəlbirləmməx'] feil

Xəlbirdən keçirilmək, xəlbirlə təmizlənmək. □ Buğda xəlbirləndi.

xəlbirlətmə

xəlbirlətmək [xəlbirlətməx'] feil

Xəlbirləmə işi gördürmək. □ Buğdanı xəlbirlətmək.

xəlbirvarı [xəlbirva:rı] sifət

Xəlbirə oxşayan, xəlbirə bənzər.

xələf [xələf] isim ərəb

1. Sonradan gələn, birinin yerinə keçən və ya keçməli olan, onun işini davam etdirən, onu əvəz edən adam. □ M.F.Axundzadənin xələfləri. Ya tələf olmalı, ya xələf. (Atalar sözü).
2. Övlad, varis. □ Derdim ki, gözəl xələf olarsan; Bir ailəyə şərəf olarsan. (M.Ə.Sabir).
3. Nəsil, soy. □ Öz xələflərini qorumaq lazım.

xələl [xələl] isim ərəb

Pozuculuq, əskiklik, zəiflik, nöqsan, ziyan. □ İşin nəticəsinə xələl gətirmək.