Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xülasə [xüla:sə] isim fars

Bir əsərin, nitqin və s. qısaca məzmunu, nəticəsi, mahiyyəti. □ Dissertasiyanın xülasəsində əsas məsələlər öz əksini tapmışdı.

xülasə [xülasə] modal söz fars

Nəticə, ümumiləşdirmə bildirən köməkçi söz; müxtəsər, bir sözlə, uzun sözün qısası. □ Xülasə, mən bu işə razı deyiləm.

xa-xa [xa-xa] nida

Gülüş, qəhqəhə bildirmək üçün işlədilən təqlidi söz. □ Mən də elə bilirəm, bir qoyun şaqqası yeyiblər, xa-xa-xa! (Ə.Haqverdiyev).

xab [xab] isim fars

1. Klassik ədəbiyyatda yuxu mənasında işlənmişdir. □ Gecələr gözlərim xabı görməmək; Ol siyah nərgisi-məstanədəndir. (M.P.Vaqif).
2. Məcazi mənada: qəflət yuxusu, cəhalət, avamlıq.

xacə¹ [xa:cə] isim fars

Arxaizm. Sarıqlı əfəndi, molla, seyid. □ Ey xacə, çalış surəti-zahirdə qəşəng ol! İstərsən özün surəti-mənada cəfəng ol! (M.Ə.Sabir).

xacə² [xa:cə] sifət fars

Axtalanmaq, axta. □ Cariyələr Qətibənin yanında gələn iki nəfər xacəni qıdıqlayıb gülürdülər. (M.S.Ordubadi).

xacəbaşı [xa:cəbaşı] isim

Arxaizm. Keçmişdə hərəmxana qadınlarına nəzarət edən xədimlərin başçısı. □ Bir sübh sərdarın hərəmxanasının xacəbaşısı gəlib baş əyib məyus dayandı. (Ə.Haqverdiyev).

xaç [xaç] isim

1. Xristianlığın rəmzi sayılan və bir-birini perpendikulyar olaraq qət edən iki mildən ibarət sitayiş obyekti. □ Kilsələrin xaçları.
2. Xaç şəklində olan nişan, orden və s.

xaçaçuran [xaçaçuran] isim

Xristian dini mərasimlərindən birinin adı, xaçı suya salma. □ Xaçaçuran bayramı.

xaççiçəkli [xaççiçəx'li]

xaççiçəklilər [xaççiçəx'lilər] isim

Botanika. Ləçəkləri xaç şəklində olan bitkilər fəsiləsi. □ Xaççiçəklilər fəsiləsinə bir sıra kələm, turp, vəzəri kimi qiymətli tərəvəz bitkiləri, xardal kimi yağlı bitkilər, mixəkgülü, şəbbugülü kimi bəzək bitkiləri daxildir. (H.Qədirov).

xaçlama

xaçlamaq [xaçlamax] feil

Xaç suyuna salma mərasimi icra etməklə xristian etmək.

xaçlı [xaçlı] sifət

1. Xaç taxmış, xaçı olan. □ Xaçlı keşiş.
2. Tarix. İsim kimi: səlib müharibələri iştirakçısı.

xaçnişan [xaçnişan] isim

Tarix. Səlib müharibələri iştirakçısı. (səlib müharibələri iştirakçısı olan rıtsar paltarlarına tikilən xaç nişanına görə onlar belə adlanırdılar).

xaçpərəst [xaçpərəs] isim

Xristian. □ Xaçpərəstlərin islam milləti arasında təfriqə salmaq köhnə peşəsidir. (İ.Şıxlı).