Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xanədan [xa:nədan] isim fars

1. Qohumluq, ya vərəsəlik hüququna əsasən taxtda ardıcıl surətdə bir-birini əvəz edən hökmdarlar sülaləsi. □ O ancaq məni məhv etdi, mənsə bütün Eldəniz xanədanını məhv edəcəyəm. (M.S.Ordubadi).
2. Məcazi mənada: bir yerdə yaşayan böyük ailə, nəsil; xaniman. □ Artıq bu xanədanın dağılacağını bildirən zəlzələnin əlamətləri hiss edilməkdədir. (M.İbrahimov).

xanədanlıq [xa:nədannıx] isim

Tarix. Böyük bir sülaləyə mənsubiyyət.

xanəgah [xa:nəgah] isim fars

Bir şeyx və ya mürşidin rəyasəti altında olan dərvişlərin yaşadıqları və ibadət etdikləri yer; təkyə, ibadətgah.

xanəxərab [xa:nəxərab] sifət fars

Klassik ədəbiyyatda bədbəxt, zavallı, yazıq, evi yıxılmış (adətən təəssüf, mərhəmət) mənalarında işlənmişdir. □ Xanəxərablara rəhm etmək lazımdır.

xanəndə [xa:nəndə] isim fars

Toylarda, məclislərdə, konsertlərdə və s.-də oxuyan peşəkar müğənni. □ Xanənəndənin səsi hamını kövrəltdi.

xanəndəlik [xa:nəndəlix'] isim

Xanəndə sənəti, müğənnilik. □ Xanəndəlik fakültəsi.

xanənişin [xa:nənişin] sifət fars

Evdən bayıra çıxmayan, gününü evdə keçirən, daim evdə olan, adamlar arasına çıxmayan. □ Xanənişin adam.

xangəldi [xangəldi] isim

Uzun intizardan sonra gəlib çıxan adam haqqında zarafatla deyilən söz. □ Sənin gəlməyin lap xangəldiyə döndü.

xanı [xanı]

xanıbalığı [xanıbalığı] isim

Zoologiya. Şirin sularda yaşayan qara zolaqlı, qırmızıya çalar alt üzgəcli balıq.

xanıkimilər [xa:nıkimilər] isim

Zoologiya. Xanı tipli balıqlar sinfi.

xanım [xanım] isim

1. Hörmət və şərəf üçün qadınlara verilən ad; bəyim. □ Çərşənbə günündə çeşmə başında; Gözüm bir alagöz xanıma düşdü. (Aşıq Ələsgər).
2. Tanış olmayan qadına hörmətlə müraciət. □ Buyurun,xanım.
3. Hörmət üçün qadın adlarına əlavə edilir. □ Nizami, Məhsəti xanıma ürək və təsəlli vermək üçün uzun-uzadı danışdı. (M.S.Ordubadi).
4. Qadınlığın bütün gözəl sifətlərini özündə cəmləşdirən qadın haqqında; alicənab, nəcib. □ Çox xanım adamdır.
5. Qadın, arvad, zövcə. □ Öz xanımı ilə qonaq getmək.
Qeyd: ... xanım. Bəzi mürəkkəb qadın adlarının ikinci tərkib hissəsi. Məsələn: Minəxanım, Bəyimxanım, Balacaxanım, Böyükxanım və s.

xanımcan [xanımcan] isim

Arxaizm. Qadına hörmət və nəvazişlə müraciət. □ Xanımcan, xoş gəldiniz.

xanıməli [xanıməli] isim

Botanika. İriyarpaqlı, gözəl ətirli bir çiçək və bu çiçəyin kolu.

xanım-xatın [xanım-xatın] isim

Hörmət və şərəf üçün qadınlara verilən ad; bəyim. □ Xanım-xatın bir qadın.