Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

uyuşuqluq [uyuşuxlux] isim

Uyuşmuş şeyin halı; uyuşma, keyikmə, keyimə. □ ...qıçlarında və qollarında bir uyuşuqluq, boynunda, həm də çiyinlərində ağrı, köksündə nə isə bir tənglik hiss edirdi. (Ə.Əbülhəsən).

uyutma

uyutmaq [uyutmax] feil

Yatırtmaq, yuxulatmaq. □ Minarədən bütün varlığı uyudacaq bir layla kimi azançının həzin, bihuşedici səsi eşidilirdi. (M.İbrahimov).

uy-uy [uy-uy]

Ağrı, qorxu, ürkmə və s. hissləri ifadə edə edən təqlidi söz. □ ... birdən “uy-uy” eləyib, sol əlini qoyur böyrünə. (C.Məmmədquluzadə).

uzadılma

uzadılmaq [uzadılmax] feil

“Uzatmaq” feilinin məchul növü. □ İp uzadıldı. Yol bir kilometr uzadıldı. Yerə uzadılmaq. Məsələ çox uzadıldı.

uzağı [uzağı]

uzaq [uzax] sifət

1. Məsafə etibarilə yaxın olmayan, çox aralı olan. □ Uzaq yerlər. Uzaq məsafə.

2. Çox uzun. □ Mən necə oturum evdə, siz deyin; Axı uzaq yollar çağırır məni. (N.Xəzri).

3. Uzaqdan görünən, uzaqda olan. □ Uzaq üfüqdə dağlar qaralır, göydə tez-tez ulduz uçurdu. (İ.Əfəndiyev).

4. Uzaqdan gələn, uzaqdan eşidilən. □ Uzaq top səsi. Uzaq uğultu səsi. Uzaq urra səsləri.

5. Zaman, vaxt etibarilə yaxın olmayan, indiki vaxtdan çox-çox əvvəl olan, vaxtilə, çox keçmiş zamanda olmuş, keçmişə aid olan. □ Vaxtilə uzaq və amansız bir zəlzələ böyük və gözəl bir şəhəri yerlə yeksan edərkən anası da onu uçulan divarlar arasında doğmuşdu. (Ə.Məmmədxanlı).

6. Uzaq gələcəkdə baş verəcək, olacaq, həyata keçəcək. □ Uzaq perspektivlər. Uzaq arzular. Uzaq xəyallar. Uzaq tədbirlər. Uzaq ümidlər. Uzaq planlar.

7. Məcazi mənada: bir şey haqqında düşünməməyi, bir şey etmək niyyətində, qəsdində, ya arzusunda olmamağı bildirir. □ Bütün sevənlər kimi Dilarada bir nöqsan tapmaqdan uzaq idi. (M.İbrahimov).

8. Məcazi mənada: yad, yabançı, özgə; yaxın olmayan. □ Uzaqdır sevimli gözlərin mənə. (M.Müşfiq).

9. İsim kimi: uzaq məmləkətlər, uzaq ölkələr, uzaq yerlər (adətən cəm şəklində). □ İndi Bakı neft sənayesi şöhrəti uzaqlara yayılmış güclü mütəxəssislərə malikdir. (İ.Əfəndiyev).

uzaqbaşı [uzaxbaşı] zərf

Zaman etibarilə ən uzağı, ən geci. □ Uzaqbaşı sabah gələcəyəm. Uzaqbaşı bir həftə çəkər.

uzaqda [uzaxda] zərf

Uzaq yerdə, uzaqlarda, uzaq məsafədə. □ Bir də nə gördüm?! Uzaqda iki göz məşəl kimi yanırdı. Baxdım, pələngdi. (A.Şaiq).

uzaqdan [uzaxdan] zərf

1. Uzaq məsafədən, uzaq yerdən, uzaqlardan. □ Uzaqdan təkbir güllə səsi gəlir. (C.Məmmədquluzadə).
2. Yandan, kənardan. □ Tülkü... yavuğa düşməyib uzaqdan keçdi. (Q.Zakir).

uzaqdan-uzağa [uzaxdan-uzağa] zərf

1. Uzaq məsafədən, uzaqdan, yaxında olmadığı halda. □ Uzaqdan-uzağa tamaşa etmək.

2. Məcazi mənada: uzaqdan, bilavasitə təmasda olmadan, kənardan; bilmədiyi, tanımadığı halda. □ Uzaqdan-uzağa hökm vermək olmaz. Uzaqdan-uzağa fikir söyləmək çətindir.

uzaqgörən [uzaxgörən] sifət

Bir şeyin aqibətini, gələcək nəticəsini qabaqcadan görməyi bacaran, bəsirətli, ehtiyatkar, tədbirli. □ ...uzaqgörən idi. Hər bir məsələni yüz ölçər, bir biçərdi. (Ə.Vəliyev).

uzaqgörənlik [uzaxgörənnix'] isim

Bir şeyin aqibətini, gələcək nəticəsini qabaqcadan görmək qabiliyyəti; bəsirət, ehtiyatkarlıq, tədbirlilik. □ Şiraslan müsibətli adam kimi, uzaqgörənliyini yada saldı. (M.Süleymanov).

uzaqgörücü [uzaxgörücü]