Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

halələnmək [ha:lələmməx'] feil

Ətrafında bəzən işıqlı dairə əmələ gəlmək (Ay və bəzi iri ulduzlar haqqında). □ ..göylərin axşam parıltısında halələnmiş ay kimi işıq verirdi. (M.İbrahimov).

halət [ha:lət] isim ərəb

Klassik ədəbiyyatda hal, vəziyyət mənalarında işlənmişdir. □ Evə dönərkən anası .. başqa halət gördü. (Y.V.Çəmənzəminli).

haləti-ruhiyyə [ha:ləti-ru:hiyə] ərəb

hal-hazır [hal-hazır] isim

İndiki vaxt, indiki zaman, hazırkı vaxt, bu an, bu saat, əlan. □ ..Keçmişin təcrübəsi hal-hazır üçün faydalıdır. (Y.V.Çəmənzəminli).

hali [ha:li] isim ərəb

Bir hadisə, iş haqqında məlumatı, xəbəri olan; xəbərdar, agah. □ Haliyəm ellərin mən cümləsindən; Gecə yatmaz bir-birinin bəhsindən. (Aşıq Ələsgər).

halqa [halqa] isim

1. Çənbər, qurşaq, dairə şəklində gərək (əsasən metaldan olur); ümumiyyətlə, halqaya, çənbərə oxşayan hər şey. □ Qaratoyuq ayağını cələdən çəkdikdə qıl halqa daralıb onu bənd edirdi. (S.S.Axundov).
2. Kilid əvəzinə və ya qıfılı keçirmək üçün qapıya (bəzən də pəncərəyə) vurulan həmin formada alət. □ Böyük qapının böyük halqası olar. (Atalar sözü).
3. Bəzək üçün və ya evlilik simvolu kimi barmağa taxılan həmin formalı əşya; qaşsız üzük. □ Göylərin sanki bu Göygöl kimidir; Halqa üstündəki zümrüd kimidir. (M.Müşfiq).
4. İdman. Asılmış iki çənbərdən ibarət gimnastika aləti.
5. Zənciri əmələ gətirən dairəvi hissələrdən hər biri. □ Dövlət quruluşu belədir, məmləkətdə qoyulmuş qanunların hamısı zəncirin halqası kimi bir-birinə bənd olubdur. (M.S.Ordubadi).
6. Həmin formada olan hər bir şey; dairə, dövrə. □ Tüstü halqaları.
7. Dövrələyən, mühasirəyə alan, qapayan şey; mühasirə. □ Düşmən halqasını yarıb keçdilər.
8. Göz almasının yerləşdiyi çuxur; göz çuxuru. □ ..Halqasından çıxmaqda olan ala gözlərini Firiduna dikib susdu. (M.İbrahimov).

halqa-halqa [halqa-halqa] sifət

Halqalar şəklində, burum-burum. □ ..Həcərin saçları dalğa-dalğadır; İpək birçəkləri halqa-halqadır. (S.Rüstəm).

halqalama

halqalamaq [halqalamax] feil

1. Yerdəyişmə istiqaməti və sürəti, ömürlərinin uzunluğu və s. üzərində elmi müşahidə aparmaq məqsədilə quşların ayağına və balıqların quyruğuna nişanlanmış halqa taxmaq. □ Köçəri quşların ayaqlarını halqalamaq.

2. Ziyanvericilərdən qorumaq üçün ağacların gövdəsinə dairəvi şəkildə qatran və s. sürtmək.

halqalanma

halqalanmaq [halqalammax] feil

1. Quşun ayağına və ya balığın quyruğuna halqa keçirilmək.
2. Dövrəyə alınmaq, mühasirəyə alınmaq, dövrələnmək.
3. Halqa kimi olmaq, halqa şəklinə düşmək, burum-burum olmaq. □ Yel əsdi, meşə dindi; Sərvlər silkələndi; Suya qağayı endi; Halqalandı dalğalar. (N.Xəzri).
4. Məcazi mənada: təəccübdən, heyrətdən və s. bərələ qalmaq. □ Qonşumun gözləri halqalandı..

halqaşəkilli

halqavari [halqava:ri] sifət

Halqa, çənbər, çevrə şəklində; dairəvi, halqaşəkilli.

hal-qəziyyə [hal-qəzi:yə] isim ərəb

Hadisə, əhvalat, qəziyyə. □ ..Gedin, görək hal-qəziyyə nə minval üzrədir. (Y.V.Çəmənzəminli).

hallandırma