Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

H

ha¹ [ha] nida

1. Saqındırma, xəbərdarlıq və ya əmr, tapşırıq bildirir, habelə diqqəti cəlb etmək üçün işlədilir. □ Ona bir söz demə ha!
2. Təkid, vaciblik, lazımlıq bildirir. □ Bizə gələrsən ha!
3. Heyranlıq, valehlik bildirir. □ Gözəldir ha!
4. İntonasiyadan asılı olaraq, bəzən sözə, cümləyə istehza, rişxəndlik çaları verir. □ Amma yazmısan ha.

ha² [ha] ədat

Ziddiyyət bildirən ədat – ki. □ Nə olsun, adımız olubdur qoçaq; Ceyran ha deyilik ovçudan qaçaq. (H.K.Sanılı).

ha³ [ha] əvəzlik

1. Qeyri-müəyyən zaman və ya yer bildirir; hansı. □ ..Ha tərəfə getmək lazım olduğunu özü də bilmirdi. (S.M.Qənizadə).

2. Bir şeyin davamlılığını bildirir; nə qədər. □ Keçəl ha ağladı ki, qovunu ver, lotubaşı vermədi. (“Aşıq Qərib”).

habelə [habelə] bağlayıcı

1. Bunun kimi, bu cür, belə; həmçinin. □ Həmin yığıncaqda professorlar, müəllimlər, habelə tələbələr də iştirak edirdilər.
2. Zərf kimi: bunun kimi, bu cür, belə; həmçinin. □ Yağı, pendiri dəyər-dəyməzinə, cürbəcür arşın malına, sabuna, güzgüyə, saqqıza.. və habelə şeylərə dəyişərlər.. (Ə.Haqverdiyev).

hacət [ha:cət] isim ərəb

1. Ehtiyac, lüzum. □ Bu qədər söhbətə nə hacət.
2. Alət, karastı; silah.

hacı [hacı] isim ərəb

İlahiyyat. Məkkəni ziyarət etmiş müsəlmanlara verilən ad. □ Hacısan, məşhədisən, sahibimizsən, ağasan; İstəyirsən həmi qırxıb bizi, həm də sağasan? (Ə.Nəzmi).

hacıbəribax [hacıbəribax] isim

Arxaizm. Qadın paltarı tikilən bahalı əlvan bir parçanın xalq dilində adı. □ ..bir neçə il əvvəl hacıbəribax deyilib arvadlar arasında çox modda olan, əlvan parçadan geydiyi qırçınlı uzun tumanda.. çox yaraşıqlı görünürdü. (Ə.Əbülhəsən).

hacıleylək [hacıleyləx'] isim

1. Zoologiya. Leyləklər fəsiləsinə aid quş növü. □ Bahar çağı hacıleyləklər; Qaranquşlar gələrmiş. (R.Rza).
2. Məcazi mənada: uzundraz, boyu həddindən artıq uzun adam haqqında. □ ..bu hacıleylək Yarməmməd, bu goreşən, saman altdan su yeridən yastı Salmandır. (M.İbrahimov).

hacımənəbax [hacımənəbax]

hacıyatmaz [hacıyatmaz] isim

Aşağı tərəfi ağır olduğu üçün həmişə dik duran uşaq oyuncağının adı: gəlincik.

haça [haça] sifət

1. Ağacın bucaq şəklində ayrılmış gövdəsi və ya budağı, habelə haçalanmanın başlandığı yer; ümumiyyətlə, haça şəklində olan. □ Tut ağacının balkona enmiş haça budağı arasından sayrışan ulduzlar görünürdü. (İ.Hüseynov).
2. İsim kimi: ağacın bucaq şəklində ayrılmış gövdəsi və ya budağı, habelə haçalanmanın başlandığı yer. □ Alçaq əncir ağacının əyri haçasında oturan iki nəfər qara, yanıq oğlan uşağı bir-birinə püstə qabığı atırdı. (Mir Cəlal).
3. Məcazi mənada: üstüörtülü, ikibaşlı. □ Ataş .. haça mənanın fərqinə varmadan cavab verdi. (Ə.Vəliyev).

haçabaş [haçabaş] sifət

Başı haça şəklində olan. □ Haçabaş dağ. Haçabaş dəyənək.

haçabaşlı [haçabaşdı]

haçabuynuz [haçabuynuz] sifət

Buynuzu haça şəklində olan. □ Haçabuynuz qoç. Haçabuynuz buğa.

haçabuynuzlu [haçabuynuzdu]