Lüğət seçin
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
gəlmək [gəlməx'] feil
1. Hərəkət edərək, yeriyərək bir yerə varmaq, çatmaq, yetişmək; üzü danışana tərəf hərəkət etmək, yerimək, yaxınlaşmaq; nəqliyyat vasitəsilə bir yerə varmaq, çatmaq; böyük bir məsafə qət edərək bir yerə çatmaq, yetişmək, varid olmaq. □ Evə gəlmək. Məktəbə gəlmək. Atlılar gəlir. Qatarla gəlmək. Ankaraya gəlmək.
2. Kütləvi şəkildə, axınla hərəkət edərək bir yerdə dayanmaq, məskən salmaq, yerləşmək. □ Yaylağa gəlmək.
3. Eşidilmək, hiss olunmaq, çatmaq. □ Arvad səsi gəlməyən yer biyabandır. (C.Məmmədquluzadə).
4. Çəkisi olmaq, ağırlığı olmaq. □ Qarpız nə qədər gəldi?
5. Görünmək, oxşamaq, təsəvvür edilmək. □ Uzaqdan döyüş asan gələr.
6. Ərə getməyə razı olmaq, birini xoşlayıb ona ərə getmək, evlənmək. □ İndi, görəsən, qız bilsə ki, mən doğrudan da arşın mal satanam, mənə gələrmi? (Ü.Hacıbəyov).
7. Yaxınlaşmaq, yetişmək, çatmaq. □ Qış gəlmişdi. Yaz gəlir.
8. Yağmaq. □ Qar gəlir. Dolu gəlir.
9. Təyin olunduğu yerə yetişmək, çatmaq (göndərilən şey haqqında); xəbər, şayiə, məlumat haqqında. □ Bugünkü qəzetlər hələ gəlməyib. Xəbər gəldi.
10. Daxil olmaq, girmək, bir yerə yığışmaq. □ Evinizə gəlmək olarmı? (C.Cabbarlı).
11. Cütləşməyə meyil etmək. □ Qoça gəlmək (qoyun haqqında). Təkəyə gəlmək (keçi haqqında).
12. Acımaq, turşumaq, yetişmək (xəmir haqqında). □ Xəmir gəldi.
13. Məcazi mənada: zahir olmaq, görünmək; qaplamaq, çulğalamaq. □ Üzünə sarılıq gəlmək.
14. Törəmək, nəşət etmək, çıxmaq. □ Onun bu xasiyyəti atasından gəlir.
15. Bir şeyin vətənini, hasil olduğu və ya gətirildiyi yeri göstərir. □ Bizə xına Irandan gəlir.
16. Qoşulmaq, birləşmək. □ Türk dillərində şəkilçilər sözlərin axırına gəlir.
17. Meydana gəlmək, hasil olmaq. □ İşləməkdən adama heç bir zərər gəlməz.
18. Axmaq, cərəyan etmək (qaz və mayelər haqqında). □ Qaz yaxşı gəlir. Burnundan qan gəlir.
19. Çıxmaq, görünmək. □ Pəncərədən işıq gəlir.
20. Görünmək, sanılmaq, təsəvvür edilmək □ Bu sözlər mənə yalan kimi gəlir.
21. Yaramaq, münasib olmaq. □ Bu mənim işimə gəlməz.
22. Yetişmək, bərabər olmaq, uyğun olmaq. □ Paltar əynimə yaxşı gəlir.
23. Bir şeyin nəticəsi olmaq, bir şeydən yaxud bir şeyin nəticəsində törəmək, doğmaq, nəşət etmək. □ Bunlar hamısı işi yaxşı bilmə- məkdən gəlir.
24. Feili bağlama kimi tərkib daxilində işlənir. □ Gəlib-yetişmək. Gəlib çatmaq. Gəlib çıxmaq. Gəlib ötmək.
25. “Gəl”, “gəlin” – bir işə dəvət mənasında xitab kimi işlənir. □ Gəl sabahkı işlərimizdən danışaq.
26. Əmr formasında: gəl – məsləhət, xahiş bildirir. □ Sən gəl, bu işə qarışma.
27. “Gələk” şəklində – keçək, qayıdaq. □ Allaha and olsun ki, burda heç bir günah iş yoxdur... Qərəz, gələk mətləb üstünə! (Ə.Məmmədxanlı).
28. “Gəldikdə” şəklində – ...haqqında danışmaq lazımsa. □ Səba xanımın iş düzəltməsinə gəldikdə, onun nə oyun oynamaq istədiyi mənim üçün aydındır. (M.S.Ordubadi).
29. Bir sıra isimlərə qoşularaq müxtəlif ifadələr və mürəkkəb feillər düzəldilir. □ Gözə gəlmək, dilə gəlmək, cana gəlmək, həyəcana gəlmək, ağlına gəlmək.
Həmçinin bax:
gəm1 [gəm] isim
Arxaizm. Vəl; sünbülü döymək üçün ata, öküzə qoşulan alət. □ Mən qaçdım, mindim gəmə və çubuq ilə başladım malları sürməyə.. (C.Məmmədquluzadə).
gəm2 [gəm] isim
Quzu, buzov və s. heyvan balalarının analarını əmməməsi üçün ağızlarına vurulan dəmir, çubuq və s.-dən toxunmuş tor.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətigəmi [gəmi] isim
Su nəqliyyatı vasitəsi. □ Gəmi ilə yola düşmək. Hərbi gəmi.
Həmçinin bax:
gəmiçilik [gəmiçilix'] isim
1. Gəmiçinin işi, sənəti, peşəsi. □ Ən uşaqlıqdan möhnətə adət etmiş Məşədi Əsgər gəmiçilik işinə mahir olduqda özü üçün bir barkaz alıb işlətməyə şüru etdi. (S.M.Qənizadə).
2. Gəmi nəqliyyatı. □ Arktikanın öyrənilməsi şimal dənizlərində gəmiçiliyin və hava nəqliyyatının inkişafına böyük yardım göstərdi. (Qəzetlərdən).
3. Həmin nəqliyyat işləri ilə məşğul olan idarə, müəssisə. □ Xəzər dəniz gəmiçiliyi.