Fizika terminlər lüğəti

KRİSTALLOOPTİKA

geol. Optikanın kristallarda işığın yayılması qanunlarını öyrənən bölməsi.

K. kristallarda şüanın qoşa sınmasını, işığın polyarlaşmasını, polyarlaşma müstəvisinin fırlanmasını və s. hadisələri tədqiq edir.

KRON alm. kron

Tərkibində qurğuşun 2-oksid olmayan və ya az miqdarda olan optik şüşə növü.

KSEROQRAFİYA yun. xērós – quru + ...qrafiya

Fotokeçiricilik xassəsinə malik yarımkeçirici təbəqələrin səthi elektrikləşməsinə əsaslanan elektrofotoqrafiya prosesi.

K-TUTMA

Nüvənin öz atomunun K elektron təbəqəsindən elektronu tutmaqla radioaktiv çevrilməsi.

K.-t. zamanı nüvənin bir protonu neytrona çevrilir (p+e → n+ve) və neytrino nüvədən kənara çıxır: nüvənin yükü bir vahid azalır, kütləsi isə sabit qalır.

KUMULYASİYA lat. cumulatio – toplanma

Partlayış təsirinin müəyyən istiqamətdə gücləndirilməsi; kumulyativ effekt.

K. yaratmaq üçün partlayıcı maddədə hədəfə tərəf yönəldilmiş konusvarı çuxur (kumulyativ oyuq) düzəldilir və onun daxili səthinə nazik metal qat (üzlük) çəkilir. K.-dan maddə xassələrinin tədqiqində (yüksək təzyiqdə), inşaatda, mədən-filiz sənayesində və hərbi işlərdə istifadə edilir.

KÜRİ

Radioaktiv izotopların radioaktivlik vahidi. küri və ya Ci ilə işarə edilir.

Baxılan izotop preparatının bir saniyədə 3,7.1010 sayda çevrilmə verən aktivliyi 1 K. qəbul olunur.

KVADRUPOL lat. quadrum – kvadrat, dördbucaqlı + yun. pólos – qütb

Tam elektrik yükü və elektrik dipol momenti sıfra bərabər olan yüklü zərrəciklər sistemi.

Bir-birindən müəyyən məsafədə (a) yerləşmiş qiymətcə bərabər, istiqamətcə əks dipol momentlərinə malik olan iki dipol K. təşkil edir.

KVARKLAR

Adronları təşkil edən qeyri-adi hipotetik zərrəciklər.

K.-ın varlığına dair hipotezi Gell Man və ondan xəbərsiz Avstriya fiziki Q. Sveyq söyləmişdir (1964). Elektrik yükü, hiperyükü və barion ədədi kəsr, spini 1/2 dir, u və d adi, s – qəribə və s. heyranedici kvarkın varlığı fərz olunur. K. arasında həddindən artıq güclü qarşılıqlı təsir mövcuddur və bu qluon adlı zərrəciklə ötürülür.

KVARTA¹ lat. quarta (pars) – dörddə bir

fiz. ABŞ, B. Britaniya və s. ölkələrdə işlədilən həcm vahidi. 

Amerikada K. mayelər üçün 0,9463 dm3, səpələnən maddələr üçün 1,1012 dm3, Polşada 1 l-dir. Əvvəllər Rusiyada həcm vahidi kimi işlədilən krujka bəzən K. adlandırılırdı. Azərbaycanda bu məqsədlə parç işlədilir.

KVARTA² lat. quarta – dördüncü

mus. 1. Dörd pərdə həcmində interval. 4 rəqəmi ilə işarə olunur. 2. Səsdüzümünün 4-cü pilləsi.

KVAZİOPTİKA kvazi... + optika

fiz. Optikanın bölməsi.

Dalğa uzunluğu 1-2 mm-dən kiçik (mm-lik radiodalğalar diapazonunun qısadalğalı hissəsi və ona yaxın olan optik diapazon) olan elektromaqnit dalğalarının yayılmasını öyrənir. Dalğaların yayılması həndəsi optika qanunlarına tabedir, lakin difraksiya hadisələri də mühüm rol oynayır. Uzunluğu 1-2 mm-dən kiçik olan dalğalar kvazioptik qurğularda (açıq rezonatorlar, kvazioptik xətlər) yaranır və yayılır.

KVAZİZƏRRƏCİKLƏR kvazi... + zərrəcik

Güclü qarşılıqlı təsirdə olan çox sayda zərrəciklərdən ibarət sistemin kvant nəzəriyyəsinin mühüm anlayışlarından biri; kondensasiya olunmuş makroskopik sistemin, əsasən kristal bərk cismin zəif həyəcanlanma halının kvantları.

Makroskopik sistem çoxlu real zərrəciklərdən: nüvələrdən və elektronlardan ibarətdir.