Azərbaycan dastanlarının leksikası

həzəran

Minlər, minlərlə.

Ay ilə gün gərdiş eylər, ötüşər,

İki sevgi peymanına bitişər,

Ruzi müqərrərdi, gələr yetişər,

Həzəran ölkə gəz, həzəranda çap.

                                       (“Seydi və Pəri”)

həzaran

həzərat ərəb

Hazırda olanlar, hüzurda hazır olanlar, iştirak edənlər (məclis əhlinə müraciət zamanı işlədilir).

Həzərat, yaxşı baxın

Qarşıda duran gözələ.

Ay qabaq, lalə yanaq,

Qaşları kaman gözələ.

           (“Səyyad və Sədət”)

hov

Dastanlarda kömək mənasında işlənir.

Hoy variantı da var.

Günbəzlərdə etdim mənzili-mava

Ədalət olmadı, yetişsin hova.

Atam Kərim, adım Dilsuz binəva,

Budu sizə ərzi-hallarım mənim.

                     (“Dilsuz və Xəzangül”)

                             *

Danışcax gəlir qədəmə qədəm,

Hoyumuza yetişsin o şahi-kərəm,

Döyülür təbillər, sancağı ələm

Bizləri gözlüyüb nişana gələr.

                       (“Abdulla və Cahan”)

humay

ərəb. hüma

Cənnət quşu; dövlət quşu (əfsanəvi quş).

Humay kimi dövr eylərəm havada,

Babam öldü, yetim qaldım yuvada,

Bir əli əllərdə, ağzı duada,

Bir əli də ayağında saqinin.

                                   (“Qurbani”)

                    *

Göyərçinin göy balası,

Humay quşun ay balası.

    (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

                     *

Üstünə kölgə salsın,

Ol humay quşu bu bəyin.

Sürübən zövqi-səfa,

Yüz olsun yaşı bu bəyin.

    (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

humayun

humayun (hümayun) ağı – qalın ağ parça növü.

...axırda Vəzir bir erkəci öldürtdürüb, humayun ağına bükdürdü, səs saldı ki, bəs Pəri xanım ölüb. (“Qurbani”)

hümayun

huri-nisbət ərəb

Huri kimi, huriyə bənzər.

Əbdülkəbir diqqətlə Xəzangülə nəzər salanda nə gördü: heç dünyaya baxan gözləri belə huri-nisbət, mələksifət, ziba çeşm gözəl görməyib. (“Dilsuz və Xəzangül”)

hər vəchlə

Hər necə olursa-olsun.

hacət ərəb

Yerinə yetirilməsi müqəddəs bir qüvvətdən istənilən dilək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

haqlamaq

Öhdəsindən gəlmək, cəzasını vermək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

hecasınlayın

Heca, höccələmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

heybətlü

həlallaşmaq

həmail quşanmaq

Qılıncın bağını çiyindən ataraq çarpaz taxmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)