Azərbaycan dastanlarının leksikası

düm

Bütün. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dün

Gecə. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dün bucağı

Axşamüstü. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dünlük

Pəncərə, baca. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dünlə

Gecə ikən, gecə vaxtı. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dünün

Gecə ikən. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dürişmək

Çalışmaq, cəhd etmək, vuruşmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dürsinmək

Qorxmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dabbağ

ərəb. dəbbağ

1. Heyvan dərilərindən gön və meşin hazırlamaqla məşğul olan usta.

2. Dabbağxana (dabbağxanada(dabbağda) gönünü tanımaq, gönünə bələd olmaq). (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

– Bolu bəy, mən neçə illərlə buna mehtərlik eləmişəm. Mən bunun dabbaxda gönünü görsəm tanıyaram. Necə yanı qoruqçudu. Koroğludu, lap bir də üstündən. (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

dad fars

1. Fəryad, fəğan, haray.

2. Nida: aman, haray. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğluyam, dad, hazaram,

Adım dəftərə yazaram,

Nə qədər səfil gəzərəm,

Adım qurd oldu, qurd oldu!

                      (“Koroğlunun qocalığı”)

dadi-bidad fars

Kədər, təəssüf bildirən nida. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Təzədən bir də qabı doldurmaq istəyəndə baxdı ki, ey dadi-bidad... köpük hayanda idi. (“Alı kişi”)

*

Ey dadi-bidad! Bu zalım oğlu zalım uşaqları öldürəcək. (“Durna teli”)

dad-bidad

dağdağa ərəb

1. Təlaş, iztirab, qorxu.

2. Dərd, qayğı, fikir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Vallah, ay bala... elə-belə ürəyimə dağdağa düşüb ki, görəsən, sən kimsən, heç bizim yerlərin adamlarına oxşamırsan. (“Koroğlunun İstanbul səfəri”)

dağıtmaq

Paylamaq, bölüşmək, bölmək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Səhərdən qalxanda təbil vurulur,

Dəryatək çalxanır, göltək durulur,

Toplanır bir yerə, içki qurulur,

Dağıdır əppəyi, aşı Koroğlu.

                        (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”) (“Dəmirçioğlu-Əsəd”)

dal

Ağacın şaxəsi, böyük budağı; ümumiyyətlə, budaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bülbül uçdu dalumuzdan,

Heç baş çəkməz halumuzdan,

Qırat getdi əlimizdən:

Yarəb, bir də gəlirmi ola?

                                (M.Elyas. “Nəğmələr”)

*

Koroğlu “Misri qılınc o vaxt əldə dal olur” deyəndə Dəli Mehtər başa düşdü ki, qılınclarla biçin deyir. (Paris nüsxəsi, 10-cu məclis)

*

Qarşı yatan qarlı dağlar,

Mənim səndə yarum qaldı.

Əlim yetməz gülün dərəm,

Dal budaqda narum qaldı.

                   (Paris nüsxəsi, 12-ci məclis)