Jurnalistika terminləri lüğəti

evfemizm

yun. eu – yaxşı + yun. phe­mia – danışıram

Kobud, ədəb norma­la­rından kənar ifadənin əvəzinə işlədilən nisbətən yumşaq, stilistik baxımdan ­neytral söz, yaxud ifadə.

Jurnalistikada ­­­E.-lərdən bəzən olayın mahiyyətini pər­də­ləmək, giz­lətmək məqsədilə istifadə ­olunur (məsə­lən, «işgəncə» əvəzinə «fiziki təsir»). Lakin çox vaxt E.-lər yazıda, yaxud çıxışda söyüşə, ədəbsizliyə yol verməmək, mətnin neqativ yükünü azaltmaq məqsədi güdür. Belə və­ziyyətlərdə, adətən, jur­na­listlər cümlədə «yumşaq desək», «ən yaxşı halda» kimi ifadələr işlətməklə oxucu, tamaşaçı və ya din­ləyiciyə E.-in hansı sözü əvəz etdiyini təx­­minən müəyyənləşdirmək imkanı ve­rir­lər.

Ezop dili

yun. – eramızdan öncə VI əsrdə yaşadığı ehtimal edilən antik yunan təm­silçisi Aisopos-un adından

Fikrin birbaşa deyil, üstüörtülü, məcazlar vasitəsilə çat­dırılması.

ədalət doktrinası

ing. «The Fairness Doctrine» termininin hərfi tərcüməsi

Teleya­­yımçılardan ictimai əhəmiyyətli mə­­sə­­lələri işıqlandırarkən alternativ baxışların əks olunmasını tələb edən prinsip.

Ə.D. 1949-cu ildə ABŞ-ın Federal Rabitə Komissiyası (FRK) tərəfindən radio və tele­vi­zi­yaların fəaliyyətində balansın qo­run­­masına nəzarəti həyata keçirmək üçün qəbul olu­nub. Bu qaydaya əməl etməyən kanal yayım lisenziyasını itirə bilərdi. Ə.D.-nın rəsmən qüvvədə olduğu müddətdə yayım vaxtı balansın pozulması ilə əla­qə­dar FRK çoxlu şikayətlər alırdı, yayımçılar tez-tez məhkəmə proseslərinə cəlb edi­lirdilər. Bu­na görə də 1987-ci ildə doktrina ləğv olundu, 2011-ci ildə isə FRK-nın sə­nədlərindən çıx­arıldı.

ədalətsiz rəqabət

ədəbi dil

Milli dilin müəyyən qayda-qanunlara tabe olan və nümunəvi ünsiyyətə xidmət edən ən yüksək forması.

Ə.D.-in tabe olduğu qayda-qanunlar sisteminə nitq normaları deyilir. Norma – sözün fonetik (səs) tərkibinin, leksik mənasının və cüm­lənin qrammatik quruluşunun hamı tərə­findən qəbul olunan şəklidir. Ə.D. dia­lekt­lərdən, jarqonlardan fərqlənir, onun iki qolu var: şifahi və yazılı. Şifahi Ə.D. səs­lənən dildir, orfoepik normalara tabe olur, yazılı Ə.D. isə yazıda istifadə edilən dildir, orfoqrafık normalara tabe olur.

ədəbi işçi

Mətbu orqanlarda, nəşriy­yat­larda mətnlərin dili və bədii keyfiyyətləri üzərində işləyən, onları redaktə edən əməkdaş.

ədəbi nəşr

Bədii əsərlərin dərc olunduğu dövri mətbuat nümunəsi, qəzet, jurnal, məcmuə.

Belə nəşrlərdə, əsasən, yerli müəl­liflərin əsərləri, tərcümələr və s. nəşr edilir.

ədəbi redaktə

lat. redactus – düzəldilmiş, qaydaya salınmış

Nəşr olunmazdan öncə mətnlərin məzmununun, leksik və semantik keyfiyyətlərinin ədəbi dil qaydalarına uyğunlaşdırılması, məntiqi ardıcıllığın, faktoloji materialın yoxlanılması və səhvlərin düzəldilməsi prosesi.

ədəbi redaktor

Audiovizual və çap me­diasında mətni ədəbi dil qaydalarına uyğun­laşdıran, faktoloji materialı yoxlaya­raq səhv­ləri düzəldən əməkdaş.

Adətən, Ə.R. jurnalistika, yaxud filologiya sahə­sin­də xüsusi təhsilə malik olur.

əhatə dairəsi

əxlaq

əxlaq kodeksi

əxlaq normaları

əks-əlaqə

Kütləvi informasiya vasitə­lərinin fəaliyyətinə, yaydıqları materiallara auditoriyadan alınan reaksiya.

Ə-Ə. KİV-in fəaliyyətinin səmərəliliyini və kütləvi təsir gücünü müəyyən edən meyarlardan biridir. Ə-Ə. vasitəsilə media öz davranış tərzini, yayımın hədəflərini dəqiqləşdirir.

əks-xronometraj

Xəbərlər buraxılışının sona yetməkdə olan hər hansı fraqmenti­nin saniyələrdə azalan istiqamətdə ölçü­lən müddəti.

Ə-X. buraxılışın cədvəl əsa­sında dəqiq vaxtında qurtarmasını təmin etmək üçün tətbiq olunur.